Ko waɗi ceerno giggol heewi caggal seerndugol ?
Seerndugol, kaɓɓondiraaɗo yahuɗo Orop walla esiraaɓe salaaɓe ina mbaɗa neɗɗo yiyde wonaa ko o waawi waɗde. Polis ƴeewtooɓe ɗii fiyaakuuji ina tawi fenooɓe ɓee ina ndaarnoo yimɓe tampuɓe e giggol, ɓesngu, ceede walla golle, ina pada ɓe njaatigal yaawngal.
Ardiiɗo diine walla jeeyoowo kaawakeeji
E Senegaal, ceernooɓe e almaameeɓe anndaaɓe e gure mum'en ina teddinee e jaŋngingol e duwaawu. « Ceerno mawɗo » mo hay gooto anndaa, ɗaɓɓoowo yimɓe e TikTok walla WhatsApp, nanndaa e maɓɓe : himo jeeya artirgol giggol e coggu, himo yamira ñalnde kaawakeeje, himo kuluɓna.
No fiinde ndee wayrata sahaa kala
Laawol ngol polis canton de Fribourg sifi ina tawee nokku kala : naamnaagol aranol ina waɗa hoolaare. Caggal ɗuum, ceede ina ngara ngam « golle diine », e fodaari ma rutteede ceede maa so golle ɗee timmii. Ndutto ngoo arataa abada.
Duwaawuuji kaawakeeji e ñiiɓnugol e Saint-Louis
E Saint-Louis, e hitaande 2025, gorko wiyiiɗo ko ceerno e TikTok ina fodnoo duwaawuuji kaawakeeji, refti ina ɗaɓɓa widewooji suturo « ngam golle ɗee », ina ñiiɓna ɓe o fenii. Division spéciale de cybersécurité ƴeewtii fiyaaku ngu, ñaawoore ngam ñiiɓnugol e suturo rewi heen.
Ambalopuuji ɗi udditetaake
Diaspora kadi ina ndaarnee. Debbo seerndaaɗo, mo « marabout » Lyon hoolnii wonde o hawtirta mo e gorko mo o seernoo, hokkii mo 29 000 euros e juuɗe, e ambalopuuji « ɗi udditetaake ». Ɗi ngalaano heen ko wonaa prospectus tan.
Ceede majjuɗe ɗe miliyoŋaaji mbiyetee
E Dakar, jeeyoowo e marse Sandaga ina wiyee majjinii hedde 300 miliyoŋ FCFA hakkunde 2021 e 2025. Ceerno fenoowo oo, heɓnooɗo hoolaare makko rewrude e ɓesngu, ina yamirnoo « lootaaɗe kaawakeeje », ina ƴetta sahaa kala 200 000 haa 500 000 FCFA.
Ko sariya Senegaal wiyi e charlatanisme
Code pénal ina lepta charlatanisme mo waawi bonnude deeyre renndo ndee kasu hitaande haa duuɓi jowi, e amende 20 000 haa 100 000 FCFA. Ñaawooɓe ɓee, ko ɓuri heewde ko fenande ɓe ƴetti, ko heewi kawral e charlatanisme, sahaaji goɗɗi e abus de confiance.
Haala « sadak hokkaaɗo e faale »
Yeeso ñaawooɓe, tuumaaɓe ɓee ko heewi ina mbiya ceede ɗee ko sadak walla coggu duwaawu hokkaaɗo e faale. Ɗuum ina saɗtina seedeeji : ndeen reçu kala, mesaas kala e innde neɗɗo hollirɗo ma oo ceerno.
Ɓesngu, ndeenka mawka
Haalde fiyaaku sikkitiiɗo e mawniraaɗo maa debbo, kaawu maa walla giɗo maa, ko heewi ina taƴa doole fenoowo oo e maa. Diisondirde e ɓesngu, ko teddi e aada Senegaal, ko ndeenka : a yoɓataa hay huunde tawa a haalaani ɗum musiddo.
Ndaarnude ceerno fenoowo ardiiɓe
E Senegaal, plainte ina waɗee e komiseeriya walla e Division spéciale de cybersécurité ; gila feebariyee 2026, plateforme Police nationale ina jaɓa kadi habrugol aranol suturo. E Farayse, PHAROS ina jaɓa habruuji fenande internet.
So fiinde ceerno naatii e pottital internet
Mbaadi jamɗo mo yiyuɗaa e application ina waawi ñalnde wiyde ma « ina woodi ceerno ndeenoowo jokkondiral amen ». Ɗum ko fiinde giggol goɗɗo. Suɓo profil ƴeewtaaɗi e appel vidéo tee hoto yoɓ neɗɗo tataɓo.
Ummitaade tawa a yoɓaali golle kaawakeeje
Sunaare giggol ina safree e ɓesngu, moƴƴinoowo, almaami walla pastoor hoolaaɗo, sahaaji goɗɗi psychologue, tawa a yoɓaali hay gooto ngam njaatigal. So a heɓii, pottital goongɗinngal ɗaɓɓiingal hoolaare ko laawol ɓurngol moƴƴude.
Ko mbaɗataa so ceerno fodii ma artirde giggol
- Hoto hokku ceede, hay so ina famɗi, neɗɗo fodoowo artirde goɗɗo walla doolnude ɓernde makko.
- Ŋoƴƴu natal ekraan kabaaru oo, nimeroo oo e mesaasuuji ɗii hade maa uddude nimeroo oo.
- Haal ngal fiyaaku e musiddo hoolaaɗo walla ardiiɗo diine anndaaɗo e gure maa.
- So a ñiiɓnaama e suturo, hoto yoɓ, waylu mots de passe maa, yah Division spéciale de cybersécurité e seedeeji maa.
- Ɓam waktu caggal seerndugol, refti anndondir e yimɓe kese e nokku kuuɓtidinɗo, caggal appel vidéo.
Ko fodaari ceerno ina yoɓnee e goonga
| Ko yoɓetee | Coggu | Ko foti anndeede |
|---|---|---|
| Naamnaagol aranol | hedde 150 euros e habrugol internet, tolno | ndaɓɓol ngam heɓde hoolaare |
| Njoɓdi keewɗi | 200 000 haa 500 000 FCFA kala e fiyaaku Sandaga | alaa njaatigal ƴeewteteengal |
| Ceede ɗaɓɓaaɗe caggal ñiiɓnugol | ina waylo | hoto yoɓ abada, waɗ plainte |
| Lepte charlatanisme | amende 20 000 haa 100 000 FCFA | e kasu hitaande 1 haa 5 |
| Moƴƴingol e ɓesngu walla e diine | ko heewi yoɓetaake | mawɗo, almaami, pastoor, kawroowo |
Seedeeji ndeenetee so a fenaama
- Natal ekraan kabaaru oo e haala ɗee
- Nimeroo telefon e konte ɗe fenoowo oo huutorii
- Reçu walla historique neldugol ceede e telefon
- Ñalɗi e foti njoɓdi kala, winndaaɗi e kaayit
- Mesaasuuji kuluɓnugol walla ñiiɓnugol, hoto momtu ɗi
- Kaayit innde ngam waɗde plainte
Maandeeji holliraaɗi ceerno fenoowo
- Artirgol giɗo hoolniingol e nder yontere, e limoore wano « 99,9 % njaatigal » e kabaaru habraaɗo e Farayse.
- Ɗaɓɓaande ceede ɓeydotoonde e daawal kala e sabaabuuji kese : kulol hirsetee, gaño mo yiyataake, golle fuɗɗitetee.
- Ɗaɓɓude nate suturo, sukundu walla kuuje maa, ɗe heewi huutoreede caggal ngam ñiiɓnude.
- Haɗde ma haalde ɗum ɓesngu maa, wiyde ko ɗuum woni sarɗi njaatigal, kono ko ɗum seerndata ma e musibbe maa.
- Kuluɓnude musiibo e maa walla ɓiɓɓe maa so a accii yoɓde walla a salii daawal goɗɗal.
- Inɗe e nimeroo WhatsApp keewɗe e neɗɗo gooto, e ceede ɗaɓɓeteeɗe rewrude e transfert caggal leydi walla mobile money.
Naamne mon e ceernooɓe e giggol
Ceerno ina waawi e goonga artirde giɗo maa ?
Hay gooto waawaa doolnude ɓernde mawɗo jeyɗo hoore mum. Seedeeji njaatigal saaktaaɗi e internet ƴeewtotaake, ko heewi ko njeewaaɗi. So jokkondiral ngal artii, ko haala e faale ɗiɗo ɓee waɗi ɗum, wonaa ceede.
No mbaawmi seerndude ardiiɗo diine goonga e fenoowo ?
Ardiiɗo goonga ina anndaa e gure makko, ina waajoo duwaawu, muñal e moƴƴondiral, ɗaɓɓataa ceede ngam fodde njaatigal. Fenoowo oo anndaaka, ina wayla nimeroo, ina yaawna ma tee ina kuluɓna.
Mi yoɓii gila, mbaawmi heɓtude ceede am ?
Ina saɗi, kono plainte yaawnde e reçu e natal ekraan ina mballa anndude mo waɗi ɗum ; e fiyaaku Sandaga, 132,7 miliyoŋ FCFA njokkaama rewrude e transfert. Daray njoɓdi kala, hay so a kuluɓnaama, habru nimeroo ɗee opérateur oo.
Hol ko mbaɗanmi so ɓe kuluɓnii saaktude nate am ?
Hoto yoɓ, ko fii ɗaɓɓaande ndee fuɗɗitoto. Ndeen seedeeji ɗii, uddu nimeroo oo, habru konte oo plateforme ndee, waɗ plainte. Haalande musiddo ina mballa ma wata a won kaa tan yeeso doole ɗee.